>
DE SCHEVE SCHAATS VAN VAN DALE
>
‘Een eigentijdse editie met een gebruiksvriendelijke cd-rom die geschikt is voor zowel Windows als Macintosh’, lezen we op de website van Van Dale Lexicografie. Nou, dat klinkt niet gek. MacFan hield de recentste ‘digitale Van Dale’ voor de Mac tegen het licht.
>
In mei 2005 deed Van Dale een aankondiging die eigenlijk niemand meer had verwacht. De komende editie van de Van Dale cd-rom zou ook op een Mac kunnen draaien. Goh! Die dikke boeken staan weliswaar mooi op je bureau, maar je hebt een woord natuurlijk veel sneller digitaal opgezocht dan met wat noest bladerwerk. Bovendien biedt zo’n cd-rom de mogelijkheid om woorden binnen artikelen op te zoeken. We begrijpen ook dat alle vervoegingen van werkwoorden op de cd staan en dat je eveneens kunt zoeken op woordklanken. Dat laatste is bijvoorbeeld handig als je de exacte spelling van een woord niet weet. Als je bijvoorbeeld naar ‘trotwaar’ zoekt, leidt Van Dale je netjes naar ‘trottoir’. Althans, zo zou het moeten gaan...
>
Klankzoeken
De handleiding van de Grote Van Dale op cd-rom helpt ons gelijk uit de droom: de Mac-versie is ‘soms iets anders’ staat er geschreven. Bij een aantal voorzieningen vinden we een rood doorkruist Apple-icoontje. Zoeken op woordklank werkt niet op de Mac, er is geen koppeling mogelijk met Microsoft Word en we kunnen geen sneltoetsen gebruiken. Alfabetisch zoeken werkt wel, maar in tegenstelling tot de Windows-uitvoering biedt de Mac-versie geen ondersteuning voor ‘zoeken terwijl je typt’. Vooral de afwezigheid van het zoeken op woordklank en de ontbrekende koppeling met Word vinden we teleurstellend. Wel aardig is dat de cd-rom niet alleen de recentste, maar ook het de oudste uitgave van de ‘dikke Van Dale’ bevat: het Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal uit 1872. Leuk om te kijken hoe definities veranderd zijn of te speuren naar woorden die in de vergetelheid zijn geraakt.
>
Van Dale op Safari
De installatie van de software verloopt anders dan anders. Volgens de handleiding dienen we op het bestand setupMac.command te klikken. Dit commando opent een Terminalvenster, gaat op zoek naar Java en start een InstallShield-wizard voor de daadwerkelijke installatie. We kunnen ervoor kiezen om het woordenboek vanaf de cd-rom te gebruiken of alle databestanden (331 MB) naar de harde schijf te kopiëren. We kiezen uiteraard voor de laatste optie. De installer kopieert zowel de Van Dale-software als de databestanden naar de map Programma’s. Als dat achter de rug is, blijven we vertwijfeld achter met een open Terminalvenster met de tekst ‘proces voltooid’. Het is een draak van een installatieprocedure, maar goed, het woordenboek staat op onze harde schijf.
>
Zodra we het icoon van de Grote Van Dale aanklikken, verschijnt er een Safari-webpagina in beeld. Het IP-adres in de adresbalk (127.0.0.1:1024) wijst erop dat er een klein webservertje op onze Mac draait. Direct daarna opent Safari een tweede venster dat ons toegang tot het woordenboek moet verschaffen. Wie denkt dat die ‘openingsprocedure’ een eenmalige actie is, komt bedrogen uit. Iedere keer als we de digitale Van Dale openen, duiken de twee Safari-vensters na elkaar op. Het eerste venster kunnen we ongestraft sluiten, maar als we het tweede venster per ongeluk dichtmaken, zijn we het woordenboek kwijt. Een klik op het nog steeds geopende Van Dale-icoontje in de Dock brengt alleen een programma met de naam C‑HTML Offline naar voren. Met behulp van het Geschiedenis-menu in Safari valt het woordenboek-venster weer op te roepen, al wilde dat bij ons niet altijd lukken en bleef het venster maagdelijk wit. Hetzelfde hiaat vindt plaats als we het woordenboek (lees: Safari) uit de achtergrond willen halen. Ook dat lukt niet via het openstaande Van Dale-icoontje in de Dock. De boel sluiten en opnieuw opstarten lijkt nog de beste optie.
>
Dubbelzinnig
Het woordenboek heeft naar onze smaak een nogal Spartaanse interface meegekregen die in niets lijkt op de logistiek en de souplesse die we gewend zijn van de meeste MacOS X-programma’s. Maar eerlijk is eerlijk: het opzoeken van woorden en het doorzoeken van artikelen verloopt gemakkelijk en snel. Met behulp van filters is de zoekopdracht te beperken tot bijvoorbeeld gezegden, zelfstandige naamwoorden of artikelen met citaten. Wel jammer dat we voor het instellen van zo’n filter steeds een dialoogvenster moeten openen. Als de digitale Van Dale in een MacOS X-interface was gegoten, hadden de makers de filterfuncties prima in een uitklapbare zijbalk kunnen onderbrengen. En zo dromen we verder.
>
Bij het zoeken naar woordvormen mogen we de jokertekens * en ? gebruiken. De zoekactie dr?nk levert bijvoorbeeld drank, drenk, drink en dronk op en met drank* krijgen we alle woorden en woordvormen voorgeschoteld die met deze letters beginnen. Bij het zoeken binnen artikelen mogen we nog meer operatoren inzetten. De zoekactie schijf + computer levert een lijst op met alle omschrijvingen waarin deze twee woorden voorkomen. Schijf ! computer toont alle omschrijvingen waarin ‘schijf’ voorkomt, maar geen ‘computer’. Soms krijgen we de melding dat we een ‘dubbelzinnige’ zoekvraag hebben gesteld. Als we zoeken op harde schijf ! computer, verschijnt er een melding dat we de woorden ‘harde schijf’ tussen aanhalingstekens moeten plaatsen om de zoekactie te laten slagen. Allemaal handig die zoekmogelijkheden, maar zodra de resultaten in beeld verschijnen, ontstaan de volgende klachten. Het Van Dale-venster heeft een vaste maat van 522 x 770 pixels en valt met geen mogelijkheid verder op te rekken. Dat betekent dat we vaak noodgedwongen moeten scrollen in het woordenboekvenster terwijl ons scherm meer dan groot genoeg is. Een ander vervelend verschijnsel doet zich voor in het rijtje met zoekresultaten. Van Dale laat maar circa 20 treffers in een keer zien. Als we meer treffers willen bekijken, moeten we steeds op ‘volgende>>’ klikken. Willen we terug, dan verschijnt bovenin de lijst met treffers de link ‘<<voorgaande’. Meestal nemen de 20 treffers ook nog eens meer ruimte in beslag dan het venster hoog is. Dat betekent dat we afwisselend moeten scrollen en doorklikken om de resterende treffers door te lopen. Waarom toont Van Dale deze zoekresultaten niet als een lange lijst die we met het scrollwieltje van onze muis razendsnel kunnen doorlopen? Het is ons een raadsel. Zelfs de helpfunctie werkt niet naar behoren: de pijltjes die ons naar het volgende of vorige onderwerp moeten brengen, functioneren niet.
>
Zou het in de Windows-versie ook zo droevig zijn gesteld, vragen we ons af. Tijd om het woordenboek eens te installeren op Windows XP in Virtual PC. Van Dale voor Windows functioneert gewoon als een programma en maakt geen gebruik van een webbrowser om de database te ontsluiten. Het venster is in grootte aan te passen en er is één lange lijst met zoekresultaten die we razendsnel kunnen doorlopen zonder op ‘volgende’ of ‘voorgaande’ te hoeven klikken. Onder de knop Instellingen vinden we de mogelijkheid om de fontgrootte aan te passen en bij Hulp blijkt dat Windows-gebruikers de helpindex kunnen doorzoeken. Bovendien is het in deze uitvoering mogelijk om bladwijzers te gebruiken. Het zoeken op woordklank werkt erg fraai. ‘Penjwaar’ leidt ons direct naar de juiste schrijfwijze ‘peignoir’. De koppeling met de tekstverwerker kunnen we niet testen, maar het is ons al duidelijk: onder Windows werkt de digitale Van Dale een stuk logischer en gebruiksvriendelijker dan onder MacOS X, al zijn we nog steeds niet te spreken over de interface.
>
Conclusie
Het is werkelijk niet te begrijpen dat een bedrijf als Van Dale Lexicografie genoegen neemt met de manier waarop de cd-rom van de Grote Van Dale op een Mac functioneert. Bij het gedrukte woordenboek gaat deze organisatie doorgaans niet over een nacht ijs. Evenals bij de vorige uitgaven zijn voor de veertiende editie gerenommeerde ontwerpers aangetrokken om het binnenwerk en de banden vorm te geven. Je kunt zien en voelen dat er veel zorg aan is besteed. Het ontwerp van de cd-rom daarentegen houdt letterlijk op bij de cd-opdruk. Daarna is Van Dale Lexicografie de vormgeving blijkbaar uit het oog verloren en kregen de techneuten van het Bossche bedrijf C‑Content de vrije hand. En dat levert een treurige conclusie op: de installatieprocedure is om te huilen, de manier van openen met de dubbele Safarivensters is klungelig en de interface ontstijgt het Windows 95-gevoel nauwelijks. De makers hebben geen enkele poging ondernomen om de database op een Mac-vriendelijke manier te ontsluiten. Als positieve tegenhanger zou je nog kunnen zeggen dat het opzoeken van woorden en woordvormen vlekkeloos verloopt, maar daar zetten we dan de beperkte Mac-ondersteuning tegenover. En het kan zo mooi zijn, een digitaal woordenboek. Ga in MacOS X 10.4 (in bijvoorbeeld Mail of Safari) maar eens op een Engels woord staan en toets Control-Appeltje-D. Vrijwel direct komt er een klein pop-upvenstertje in beeld met een definitie uit The New Oxford American Dictionary. Kijk, daar kan Van Dale een puntje aan zuigen.
>
- - - >
>
Product: Grote Van Dale op cd-rom (uitsluitend verkrijgbaar in combinatie met woordenboeken)
Fabrikant: Van Dale Lexicografie
Richtprijs: € 179 (inclusief woordenboeken)
Informatie: www.vandaleXIV.nl
>
>
>
© Gerard Voshaar 2005
>