>
Hello Dolly
>
Twee jaar werkte (typo)grafisch ontwerpbureau Underware aan de Dolly, een zwierige boekletter die op een nogal onconventionele manier aan de man wordt gebracht.
>
Bas Jacobs en Akiem Helmling kennen elkaar van de tweedefaseopleiding letterontwerp en typografie aan de Haagse kunstacademie. De samenwerking tussen de twee liep zo goed, dat ze na de opleiding een eigen ontwerpbureau startten onder de naam Underware. Jacobs en Helmling laten zich niet graag vastpinnen op het soort projecten dat ze uitvoeren en al helemaal niet wie wat voor zijn rekening heeft genomen. Het eindresultaat krijgt altijd het stempel van Underware. Die stelregel wordt toch wel bijzonder als het om Dolly gaat, het lettertype dat Underware op 15 september met een groot feest introduceerde. Letters staan doorgaans immers op naam van één persoon. En nee, u vindt Dolly niet bij Fontshop. Underware heeft de stap gewaagd om het font in eigen beheer uit te geven. In de Haagse studio, op steenworp afstand van de kunstacademie, staan dozen opgestapeld met Dolly letterproeven en er zitten volgens Jacobs nog enkele pallets aan te komen. Het is een frisse letterproef geworden en een opmerkelijke: in de voorflap bevindt zich een cd-rom met het complete Dolly font.
>
Dolly
Dolly is ontworpen als een letter voor boektypografie. De letterfamilie bestaat uit vier gewichten: romein, cursief, vet en kleinkapitaal. De romein, vet en cursief hebben mediaeval cijfers; de kleinkapitaal is voorzien van tabelcijfers. Vier gewichten lijkt wat weinig voor een boekletter, maar volgens Underware is de letterfamilie bewust zo klein mogelijk gehouden om het werken met het font te vergemakkelijken. Er zijn dan ook echt geen plannen voor een medium of halfvette variant. ‘Je ziet tegenwoordig steeds vaker dat er families worden uitgebracht van tweehonderdvijftig gewichten of zelfs nog meer’, vertelt Bas Jacobs. ‘Als ik zo’n familie op mijn computer heb staan, weet ik op een gegeven moment echt niet meer wat ik moet kiezen. Met de vier Dolly fonts kunnen de meeste problemen op het gebied van de boektypografie worden opgelost. Af en toe zul je misschien iets tegenkomen dat je met die vier gewichten niet aankunt, maar daar kunnen we samen met de klant een oplossing voor zoeken. Dat is ook het voordeel als je een letter zelf verkoopt. Je staat direct in contact met de mensen die het gebruiken.’
>
Underware noemt Dolly ‘een letter met een zwierig gebaar’. De redelijk vette romein vormt de basis van de letterfamilie en de cursief, vet en kleinkapitaal zijn enkel bedoeld om een paar woorden of een zin te accentueren of te benadrukken. ‘De romein moet je een aantal pagina’s rustig door kunnen blijven lezen zonder dat je je eraan stoort’, zegt Akiem Helmling. ‘Die voorwaarde geldt niet voor cursieve of vette tekst. De cursief en vet mogen veel vrolijker en afwisselender zijn. Het is ook wel aardig om even te kijken naar het verschil tussen romein en vet. De vet is niet alleen een ‘dikke romein’; hij zit op een andere manier in elkaar en heeft andere details. Het oor van de vette ‘g’ is bijvoorbeeld aangepast om het beter met de resterende karakters te laten combineren. Dat zijn redelijk grote verschillen die volgens mij ook vrij ongebruikelijk zijn.’ ‘Toch gaat het uiteindelijk niet om één aspect van een letter’, vult Jacobs aan. ‘Het belangrijkste is dat je alles in tekstverband blijft zien.’
>
Letterproef
Na twee jaar van vormkeuzes en ontwerpbeslissingen moest Underware een manier bedenken om de nieuwe letter te verkopen. Er werd een naam gezocht, de naam Dolly werd gevonden, Dolly werd een hond en een bevriende illustrator visualiseerde de hond. Dolly is een mascotte geworden: waar de letter komt, is ook de hond. Op de omslag van de door Wout de Vringer ontworpen letterproef staat de bulldog dan ook prominent afgebeeld. Ook het binnenwerk van de letterproef is nogal afwijkend van het gangbare idee. Jacobs: ‘Wij vinden dat je ook aandacht moet besteden aan de inhoud van een letterproef. Het zou jammer zijn om een boekje te maken met alleen maar wat proeftekst.’ Helmling: ‘Omdat Dolly een boekletter is, hebben we verschillende bestaande boekspreads in de letterproef opgenomen. Het lettertype werd gewijzigd in Dolly en we hebben de inhoud door meerdere mensen laten herschrijven. De tekst was vrij; als het maar over de hond Dolly ging. Doordat de letterproef teksten bevat in het Nederlands, Engels en Duits, krijg je een goede indruk van het paginabeeld dat de letter in een andere taal geeft.’
>
Het meest opzienbarende van de letterproef is de bijgevoegde cd-rom die het complete Dolly font bevat. Als je iets wilt verkopen, moet je eerst laten zien wat het is, zo luidt de redenering van Underware. Een ontwerper krijgt op die manier de kans om het font te testen en het ter goedkeuring voor te leggen aan een opdrachtgever. Pas als de letter daadwerkelijk wordt ingezet, moet er een licentie worden gekocht. Bang voor een toekomstige golf van illegale Dolly’s zijn Jacobs en Helmling niet. ‘Op dit moment is de situatie zo dat veel ontwerpers honderden lettertypen op de computer hebben staan, waarvan ze er tien of twintig gekocht hebben’, zegt Jacobs. ‘Dat hou je blijkbaar niet tegen. Ik denk dat wij juist een heel aardige ‘no cure no pay’ manier hebben gevonden om Dolly op de markt brengen.’
>
- - - >
>
Het complete Dolly font kost 150 euro en kan worden besteld via de website van Underware - www.underware.nl

De Dolly letterproef is verkrijgbaar bij boekhandel Nijhof & Lee, Staalstraat 13a te Amsterdam.
>
>
>
© Gerard Voshaar 2001