>
De ondraaglijke lichtheid van de digitale letter
>
Een digitaal font weegt niets en kan daarom ook niet in kilo’s worden afgerekend. Die lichtheid heeft ertoe geleid dat er soms wat al te makkelijk wordt omgegaan met het ‘intellectuele eigendom’ van de letterontwerper. Toch zijn er ook letterontwerpers die hun noeste arbeid geheel ‘for free’ op een website aanbieden.
>
Mede dankzij de opgang van het internet is gratis software de gewoonste zaak van de wereld geworden. In 1994 keken we er nog van op. Niet alleen de informatie op het web was gratis, maar ook de browser waarmee je het kon bekijken. Tjonge. Sindsdien lijkt er een geldontwaarding plaats te vinden van alle creativiteit die digitaal wordt aangeboden. Vooral lettertypen hebben last van deze ontwaarding. De gemiddelde consument weet niet beter dat fonts gratis bij een besturingssysteem, een scanner of een pakketje CorelDraw wordt geleverd. Daarbij is het ook nog eens zo dat fonts op massale wijze illegaal worden gekopieerd. Letterontwerpers breken zich het hoofd op een goede beveiligingsmethode voor hun fonts. In tegenstelling tot programma’s kunnen fonts niet worden beveiligd met een serienummer. Op de Type-design mailinglijst wordt wel eens een balletje opgeworpen om fonts op een eerlijke, maar ook op een zo aantrekkelijk mogelijke manier aan de man te brengen. Zo was er een ontwerper die het idee opperde de om fonts gratis beschikbaar te stellen en vervolgens geld te vragen voor updates en correcties. Nee, zegt de ander, als je dan toch een lettertype gratis weggeeft, beperk het dan tot het beeldschermfont zodat afdrukken niet mogelijk is. Leuk bedacht is de optie om fonts te verkopen als een Letraset afwrijfvel: zodra de letters op zijn moet je een nieuwe lading aanschaffen. Maar ja, ga zoiets maar eens implementeren in een font. In de praktijk is het meestal nog steeds zo geregeld dat je eerst een font moet kopen voordat je ermee kunt werken. De eventuele letterproef fungeert daarbij als een wat karige ‘demo’. Om de potentiële koper tegemoet te komen, hebben veel uitgeverijen een ‘font sampler’ op hun website geplaatst waarmee een zelf ingetypt tekstje in het beoogde lettertype kan worden weergegeven. Het werkt heel aardig en je krijgt een globale indruk hoe de letter ‘reageert’ op het stukje tekst. Een stapje verder gaat URW++ die voor 5 euro een EPS bestand van het stukje tekst toestuurt. Initiatieven om grafisch ontwerpers uitgebreid een font te laten testen voordat tot aanschaf wordt overgegaan zijn schaars, maar niet onafwezig. Een recent voorbeeld is het lettertype Dolly waarvan de volledig werkende demo op CD met de letterproef wordt geleverd (zie het vorige nummer van Creation). Een heel mooi initiatief, maar de meeste letteruitgeverijen wagen zich er niet aan. Toch kan die kwetsbare opstelling juist zoveel sympathie opwekken dat de portemonnee sneller wordt getrokken zodra de letter daadwerkelijk wordt gebruikt.
>
Free fonts
Onlangs kreeg ik de vraag voorgeschoteld of er op het internet ook kwalitatief goede freeware fonts worden aangeboden. Wie ooit het woord ‘font’ in een zoekmachine heeft ingetikt, weet hoe de zaken er voor staan. Verreweg de meeste ‘free fonts’ zijn tamelijk armzalige decoratieve krabbels met een hoog deformatiegehalte. Laat staan dat er sprake is van een volledige karakterset of een goede kerning. Toch worden er links en rechts wel gratis fonts aangeboden die enig hout snijden. Zo biedt de Storm Type Foundry van de Tsjech Franti¡ek Storm het lettertype Lido aan als freeware font. Storm ontwierp het font oorspronkelijk voor de krant Lidové noviny – zeg maar de Tsechische ‘Volkskrant’ – als vervanger van de Times huisletter. Het project werd afgeblazen omdat de Lido volgens de krant teveel afweek van het letterbeeld van de Times. Om de beschuldiging te voorkomen dat hij geld slaat uit een afgewezen project, stelt Storm de Lido gratis ter beschikking, al is het dan voor niet-commercieel gebruik. FontSite stelt letters als Goudy Sans en ATF Antique gratis ter beschikking. De fonts hebben een uitgebreide karakterset met ligaturen, breuken en andere speciale karakters, maar geen eurosymbool. Op dezelfde site is ook een freeware versie verkrijgbaar van het handige Combi Numerals. Wie nog niet onpasselijk wordt van alweer een typemachineletter kan terecht op de website van International House of Fonts waar het gratis P22 Typewriter kan worden opgehaald. Vergane mode verkoopt slecht, maar blijkt ideaal voor een promootje. Over mode gesproken: de muziekwereld voert het gratis font inmiddels ook op als lokkertje. Via de site van de IJslandse zangeres Björk kan het krullerige Pagan Poetry worden gedownload. Geen speciale karakters maar wel uithangende cijfers, alternatieve karakters en ligaturen. Uit de Jazzscene komt het lettertype Mabella dat op de Argentijnse JAZZ website als koppenletter wordt gebruikt. Het euroteken ontbreekt bij alle genoemde fonts, maar letteruitgeverijen als Adobe en ITC hebben al langer gratis eurofonts in hun programma die min of meer ‘universeel inzetbaar’ zijn voor lettertypen die het vooralsnog zonder euroteken moeten stellen. En tja, dan zijn er nog die talloze ‘freeware font foundries’ waarvan we alleen de site van Larabie Fonts noemen. De Canadese Ray Larabie heeft de laatste vijf jaar meer dan 400 fonts ‘ontworpen’ waarvan het merendeel om te huilen is. Het aardige is dat Larabie ook twaalf kwalitatief betere letterfamilies als shareware aanbiedt. Een aantal gewichten van deze ‘deluxe’ fonts is freeware, maar voor de overige gewichten moet betaald worden. De fonts zijn zowaar voorzien van kerningparen en bevatten Oost-Europese, Turkse en IJslandse accenten én speciale tekens als breuken en de euro. Die arbeid is hem blijkbaar duur komen te staan. Te duur in ieder geval om als freeware of shareware aangeboden te kunnen worden. Ray Larabie is inmiddels een commerciële letteruitgeverij gestart onder de naam Typodermic. Kwaliteit kost nu eenmaal veel tijd en tijd is geld. Goede en uitgebreide freeware fonts op het web? Vergeet het maar.
>
- - - >
>
>
>
© Gerard Voshaar 2002